Praktyczne centrum pracy: pomysły na lekcje, wskazówki do analizy źródeł, podstawowe pojęcia oraz sprawdzone archiwa i muzea. Materiały pomagają zadawać pytania i sprawdzać, co rzeczywiście wynika z dokumentów.
Można je realizować osobno lub połączyć w dłuższy cykl. Dobieraj materiały do wieku, wiedzy i gotowości grupy. Przed pracą ze świadectwami zapewnij kontekst historyczny i uprzedź o trudnych treściach.
Uczniowie analizują fotografię archiwalną, podpis i opis katalogowy. Celem nie jest odgadnięcie historii osób ze zdjęcia, lecz oddzielenie obserwacji od informacji potwierdzonych przez źródła.
Uczniowie słuchają krótkiego, wybranego przez nauczyciela fragmentu świadectwa. Zwracają uwagę na czas, miejsce, perspektywę rozmówcy oraz sposób, w jaki pamięć i sytuacja wywiadu wpływają na opowieść.
Praca z mapą, fotografiami, dokumentami i współczesnymi oznaczeniami pamięci. Uczniowie badają, jak można odtworzyć historię społeczności i jak odpowiedzialnie opowiadać o miejscu.
Źródło nie mówi samo za siebie. Zanim wykorzystasz je jako dowód, ustal jego pochodzenie, kontekst i ograniczenia.
Autor, instytucja, świadek, fotograf, urzędnik? Czy znamy ich rolę i pozycję?
Ustal datę powstania, miejsce oraz różnicę między datą wydarzenia a datą opisu lub publikacji.
Czy dokument miał informować, nakazywać, rejestrować, przekonywać, upamiętniać czy relacjonować?
Wypisz wyłącznie informacje, które można uzasadnić treścią źródła i jego kontekstem.
Wskaż przemilczenia, brakujące dane, ograniczenia perspektywy i pytania wymagające innych źródeł.
Porównaj dokument, fotografię, relację i opracowanie. Zbieżność kilku źródeł może wzmocnić ustalenie, ale nie zwalnia z oceny ich pochodzenia.
Systematyczne, sponsorowane przez państwo prześladowanie i wymordowanie sześciu milionów europejskich Żydów przez nazistowskie Niemcy i ich kolaborantów.
Uprzedzenia, wrogość lub dyskryminacja skierowane przeciwko Żydom jako Żydom.
W realiach okupacji nazistowskiej: wydzielony i przymusowo zamknięty obszar, w którym władze niemieckie koncentrowały ludność żydowską.
Przymusowe przemieszczenie ludzi przez władze lub siły okupacyjne; podczas Holokaustu często prowadziło do ośrodków zagłady lub obozów.
Relacja osoby o doświadczonych lub zaobserwowanych wydarzeniach. Jest źródłem osobistej perspektywy, pamięci i doświadczenia.
Materiał powstały w czasie badanego wydarzenia lub blisko niego, np. dokument, fotografia, list, dziennik czy nagrana relacja.
Artykuły encyklopedyczne, kolekcje, materiały dla nauczycieli i źródła pierwotne.
Materiały edukacyjne USHMM ↗Informacje o kolekcjach relacji ocalałych i świadków oraz zasadach dostępu.
Archiwum świadectw ↗Platforma edukacyjna wykorzystująca krótkie, wyselekcjonowane fragmenty świadectw i aktywności multimedialne.
Otwórz IWitness ↗Archiwum świadectw wideo na Uniwersytecie Yale. Dostęp do części kolekcji może wymagać rejestracji lub skorzystania z czytelni.
Odwiedź archiwum ↗Odkrywaj historię poprzez miejsca i wydarzenia. Wybierz punkt, przeczytaj kontekst i sprawdź, czego źródła pozwalają się dowiedzieć.
Naziści przejmują władzę w Niemczech. Rozpoczyna się państwowe prześladowanie Żydów.
Wybierz miejsce, aby poznać jego historię
Jakie źródło pozwoliłoby potwierdzić tę informację?
Mapa i opisy są uproszczonym przewodnikiem. Trasy, granice i daty należy sprawdzać w dokumentach źródłowych. Nie traktuj uproszczonej mapy jako dokładnej rekonstrukcji granic lub tras.
Krótki kontekst historyczny. Rozwiń temat, aby poznać najważniejsze pojęcia i procesy.
Holokaust był systematycznym, sponsorowanym przez państwo prześladowaniem i wymordowaniem sześciu milionów europejskich Żydów przez nazistowskie Niemcy, ich sojuszników i kolaborantów. Prześladowania rozwijały się w określonym kontekście ideologii rasistowskiej, dyktatury, wojny i okupacji.
Proces nie był nieuchronny ani jednakowy w każdym miejscu. Obejmował propagandę, wykluczenie z życia publicznego, dyskryminujące prawo, wywłaszczenia, przemoc, getta, deportacje i masowe mordy. Tempo i formy prześladowań zależały od czasu, miejsca i decyzji władz.
Getta były przymusowo zamkniętymi obszarami koncentracji ludności żydowskiej. Obozy koncentracyjne, obozy pracy przymusowej i obozy przejściowe miały różne funkcje. Ośrodki zagłady powstały w celu masowego mordowania ludzi. Nie należy używać tych pojęć zamiennie.
Główną odpowiedzialność ponosiły nazistowskie Niemcy. W prześladowaniach i mordach uczestniczyły różne instytucje państwowe, formacje policyjne i wojskowe, administracje okupacyjne oraz lokalni kolaboranci. Zakres udziału i sprawczości różnił się w zależności od kraju i sytuacji.
Tak. Opór obejmował walkę zbrojną, działalność konspiracyjną, podtrzymywanie edukacji i kultury, dokumentowanie zbrodni, pomoc i ratowanie ludzi oraz codzienne działania podtrzymujące godność i więzi. Nie należy oceniać zachowań ludzi bez uwzględnienia przymusu, ryzyka i dostępnych możliwości.
Ocaleni mierzyli się z żałobą, chorobami, utratą rodzin i domów, powojenną przemocą oraz trudnościami w odbudowie życia. Wielu emigrowało. Pamięć o Zagładzie rozwijała się poprzez świadectwa, badania, edukację i miejsca upamiętnienia.
Porównaj fotografię z opisem kolekcji archiwalnej dotyczącym getta łódzkiego. Przeczytaj opisy katalogowe, zanim sformułujesz wniosek.
Autor: Walter Genewein, pracownik administracji niemieckiej w getcie.
Data i miejsce: kwiecień 1942 r., Łódź.
Rekord USHMM identyfikuje fotografię jako przedstawiającą deportację Żydów z getta łódzkiego do Chełmna.
Otwórz rekord USHMM ↗Ograniczenie: fotograf był związany z niemiecką administracją getta. Zapytaj, kto kontrolował powstanie obrazu i czego zdjęcie nie pokazuje.
Instytucja: YIVO Institute for Jewish Research.
Daty: 1940–1965.
Opis kolekcji wymienia dzienniki w jidysz, wspomnienia, mapę, wiersze, obwieszczenia, biuletyny podziemia, ulotki, fotografie i inne materiały.
Otwórz opis kolekcji YIVO ↗Ograniczenie: to opis całej kolekcji, nie pojedynczy dokument. Nie wszystkie wymienione materiały są dostępne online.
Notatki pozostają na tej stronie do momentu jej opuszczenia lub odświeżenia.
Notatki są przechowywane tylko w bieżącej stronie.